Sức khỏe gia đình
Phần lớn ca tay chân miệng ở trẻ là thể nhẹ, chăm sóc tại nhà và theo dõi sát là chính.
Con sốt nhẹ. Miệng có vài vết loét đỏ. Lòng bàn tay lấm tấm mấy nốt phỏng nước. Bác sĩ khám xong bảo về nhà theo dõi. Vậy là ba mẹ bồng con về, trong lòng vừa mừng vừa lo — không biết ở nhà phải làm gì cho đúng.
Đa số ca tay chân miệng là thể nhẹ. Bệnh do nhóm virus đường ruột gây ra, thường gặp là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Hiện chưa có thuốc đặc trị. Điều trị chủ yếu là làm dịu triệu chứng và theo dõi biến chứng. Nghĩa là phần lớn công việc nằm ở tay ba mẹ, tại nhà.
Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên hướng dẫn của Bộ Y tế và WHO, không thay thế chẩn đoán hay điều trị của bác sĩ. Khi nghi ngờ con bệnh, ba mẹ nên đưa con đi khám.
Chăm sóc trẻ tay chân miệng tại nhà: những việc NÊN làm
Hạ sốt đúng chỉ định. Khi con sốt, dùng thuốc hạ sốt theo đúng loại và liều bác sĩ đã dặn, hoặc theo hướng dẫn ghi trên bao bì tính theo cân nặng. Đừng tự tăng liều vì thấy con chưa hạ. Cho con mặc đồ thoáng, lau người bằng nước ấm. Sốt cao khó hạ kéo dài là dấu hiệu cần chú ý — nói ở phần dưới.
Cho ăn đồ mềm, mát, dễ nuốt. Loét miệng làm con đau. Con bỏ ăn, chảy nước miếng, quấy khi tới bữa — không phải làm nư, mà là đau thật. Vậy nên đừng ép. Chọn cháo loãng, súp, sữa, sữa chua, trái cây xay mát. Tránh đồ nóng, đồ mặn, đồ chua, đồ cứng vì chạm vào vết loét càng rát. Chia nhiều bữa nhỏ. Con ăn được ít còn hơn không ăn.
Bù nước đầy đủ. Việc này dễ bị xem nhẹ. Con đau miệng nên lười uống, mà sốt lại làm mất nước nhanh. Cho con uống từng ngụm nhỏ, nhiều lần trong ngày: nước lọc, nước trái cây pha loãng, hoặc dung dịch bù nước theo hướng dẫn. Nước mát dịu miệng hơn nước nóng. Để ý tã: con tiểu ít, nước tiểu sậm màu, miệng khô là dấu hiệu thiếu nước.
Vệ sinh da nhẹ nhàng. Các nốt phỏng nước cần giữ sạch và khô. Tắm rửa cho con bình thường bằng nước ấm, xà phòng dịu nhẹ, lau khô nhẹ tay. Cắt móng tay cho con để tránh gãi làm vỡ phỏng. Vỡ phỏng thì dễ nhiễm trùng.
Cho con nghỉ học. Tay chân miệng lây rất nhanh ở nhà trẻ — qua nước bọt, dịch mũi họng, dịch từ nốt phỏng và cả phân. Giữ con ở nhà tới khi khỏe hẳn, vừa để con hồi phục, vừa để không lây cho bạn. Người lớn chăm con nhớ rửa tay bằng xà phòng sau mỗi lần thay tã, cho ăn, lau dãi. Vệ sinh là cách phòng bệnh chính. Chi tiết ở bài phòng bệnh cho cả nhà.
Những việc KHÔNG nên làm
Có mấy điều truyền miệng nghe quen nhưng không đúng.
Không kiêng tắm, kiêng gió. Nhiều người nghĩ trẻ bệnh phải trùm kín, cữ nước. Ngược lại. Ủ kín làm con nóng thêm, khó hạ sốt; mồ hôi đọng lại còn dễ nhiễm trùng da. Con vẫn cần được tắm sạch và ở nơi thoáng mát.
Không chọc vỡ bóng nước. Thấy nốt phỏng căng, đừng nặn, đừng châm. Bóng nước để yên sẽ tự xẹp. Chọc vỡ ra là mở cửa cho vi khuẩn vào, vết thương lâu lành hơn.
Không tự bôi thuốc lạ. Thuốc mỡ không rõ nguồn, lá cây đắp theo lời mách, thuốc bột rắc lên nốt phỏng — những thứ này có thể làm da con kích ứng, nhiễm trùng, che mất dấu hiệu bệnh khiến khó theo dõi. Muốn bôi hay uống gì, hỏi bác sĩ trước.
Theo dõi dấu hiệu nặng — phần quan trọng nhất
Chăm ở nhà không có nghĩa là lơ là. Điều nguy hiểm của tay chân miệng nằm ở biến chứng, nhất là chủng EV71 có thể ảnh hưởng thần kinh, hô hấp, tim mạch. Biến chứng thường đến trong vài ngày đầu và có thể diễn tiến nhanh.
Đưa con đi viện ngay khi thấy:
- Sốt cao khó hạ kéo dài trên 2 ngày.
- Giật mình chới với — con đang thiu thiu ngủ bỗng giật nảy người. Đây là dấu hiệu cảnh báo thần kinh đặc trưng. Ba mẹ nên đếm số lần giật mình.
- Run tay chân, đi loạng choạng, yếu tay chân.
- Nôn ói nhiều.
- Thở nhanh, khó thở.
- Da nổi vân tím, tay chân lạnh, vã mồ hôi.
- Quấy khóc liên tục không dứt, khóc dai cả đêm.
Chỉ cần một trong những dấu hiệu này, đừng chờ. Bồng con đi. Chi tiết ngưỡng cần nhập viện có ở bài khi nào cần nhập viện. Muốn hiểu tổng thể về bệnh, ba mẹ đọc thêm bài tổng quan.
Vài câu ba mẹ hay hỏi
Con bị tay chân miệng bao lâu thì khỏi? Thể nhẹ thường đỡ dần trong khoảng một tuần đến mười ngày, miễn là theo dõi sát và không có biến chứng.
Có cần uống kháng sinh không? Tay chân miệng do virus, kháng sinh không diệt được virus. Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định vì lý do khác. Đừng tự mua.
Con hết sốt là khỏi rồi phải không? Chưa chắc. Biến chứng vẫn có thể xuất hiện dù con đã bớt sốt. Vẫn theo dõi thêm vài ngày, nhất là dấu hiệu giật mình.
Chăm một đứa trẻ bệnh, đêm thức, ngày lo, ai cũng mệt. Nhưng phần lớn ca tay chân miệng sẽ qua nếu ba mẹ chăm đúng và canh chừng kịp. Nên và không nên — nhớ được mấy điều trên là đủ vững tay.
Một lần nữa: nội dung này chỉ để tham khảo, không thay cho khám và điều trị của bác sĩ. Khi con có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy đưa con tới cơ sở y tế.
Về tác giả
Phạm Hùng Cường — Giám đốc Văn phòng Dai-ichi Life khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (Cần Thơ), hơn 10 năm trong ngành bảo hiểm sức khỏe. Đồng hành cùng nhiều gia đình có con nhỏ qua những mùa dịch, ông hiểu nỗi lo của ba mẹ khi con bệnh và mong mỗi gia đình được trang bị kiến thức để chăm con vững vàng hơn. Nền tảng chuyên môn dựa trên Dai-ichi Life — tập đoàn bảo hiểm Nhật Bản hơn 120 năm.
