Sức khỏe gia đình
Sốt cao đột ngột, khó hạ trong 2–7 ngày là dấu hiệu đầu tiên ba mẹ cần để mắt trong mùa dịch.
Bài viết mang tính tham khảo theo hướng dẫn của Bộ Y tế và WHO, không thay cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi nghi ngờ con mắc sốt xuất huyết, ba mẹ nên đưa con đi khám.
Mùa mưa ở đồng bằng sông Cửu Long năm nay, sốt xuất huyết lại nóng. Cả nước ghi nhận hơn 50.000 ca, đã có 5 trường hợp tử vong, cao điểm rơi vào tháng 5 đến tháng 11. Riêng khu vực miền Tây, Đồng Tháp gần 1.900 ca, An Giang 1.890, Cần Thơ 1.815, Vĩnh Long 1.711. Con số không phải để dọa. Nó chỉ nói một điều: nhà nào có con nhỏ cũng nên biết bệnh này nhìn ra sao.
Điều đáng lo nhất không phải cơn sốt. Mà là những dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ em rất dễ bị nhầm với cảm sốt thường — cho tới khi bệnh trở nặng.
Dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ em giai đoạn đầu
Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, lây qua muỗi vằn Aedes. Ở những ngày đầu, bệnh thường bắt đầu bằng:
- Sốt cao đột ngột, thường 2–7 ngày, uống thuốc hạ sốt cũng khó hạ hẳn.
- Đau đầu, đặc biệt đau vùng sau hốc mắt.
- Đau mỏi cơ, đau khớp.
- Mệt lả, chán ăn, bỏ bú.
- Phát ban, hoặc những chấm xuất huyết li ti dưới da.
Nghe qua thì giống hệt cảm sốt. Đó chính là cái bẫy.
Vì sao trẻ khó nhận biết hơn người lớn
Người lớn ốm còn biết nói: đau chỗ này, nhức chỗ kia, mệt kiểu gì. Trẻ nhỏ thì không.
Một em bé hai tuổi mắc sốt xuất huyết chỉ biết quấy, bỏ ăn, ngủ li bì. Bé chưa diễn đạt được cơn đau sau hốc mắt hay cảm giác nhức trong xương. Ba mẹ nhìn vào, rất dễ nghĩ con chỉ mọc răng, hay trúng gió, hay cảm vặt như mọi lần.
Thêm nữa, ban và chấm xuất huyết ở trẻ nhỏ nhiều khi mờ, nằm lẫn trong làn da hồng của bé, không rõ như trên da người lớn. Chính vì khó đọc tín hiệu, việc theo dõi sát từng ngày quan trọng hơn là chờ một dấu hiệu thật rõ ràng mới lo. Ba mẹ muốn hiểu bức tranh đầy đủ hơn có thể đọc bài tổng quan sốt xuất huyết ở trẻ.
Bẫy hạ sốt ngày 3–6: lúc tưởng khỏe lại là lúc nguy hiểm nhất
Đây là phần nhiều ba mẹ không ngờ tới.
Sốt xuất huyết có một quy luật trớ trêu. Giai đoạn nguy hiểm nhất thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 6 của bệnh — đúng lúc con bắt đầu hạ sốt.
Nhiều nhà thấy con hết sốt thì thở phào, nghĩ bệnh đã lui, cho con ở nhà nghỉ. Nhưng ở một số ca, chính lúc nhiệt độ hạ xuống lại là lúc bệnh chuyển nặng bên trong. Bề ngoài trông có vẻ đỡ, thực chất cơ thể con đang bước vào giai đoạn cần theo dõi gắt gao nhất.
Cho nên nguyên tắc là: hạ sốt không có nghĩa là khỏi bệnh. Những ngày này, thay vì lơi ra, ba mẹ càng phải để mắt kỹ hơn, quan sát xem con có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào dưới đây không.
6 dấu hiệu cảnh báo nặng — thấy là đưa con đi viện ngay
Đây là phần quan trọng nhất của bài. Ba mẹ có thể lưu lại. Khi con đang sốt xuất huyết mà xuất hiện bất kỳ một dấu hiệu nào sau đây, cần đưa con tới cơ sở y tế ngay, không chờ tới sáng, không chờ hết ngày:
- Đau bụng nhiều, đau liên tục.
- Nôn ói liên tục, không ăn uống được.
- Lừ đừ, li bì, hoặc bứt rứt vật vã khác thường.
- Chảy máu: chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
- Tay chân lạnh, ẩm.
- Tiểu ít, lâu không đi tiểu, ít hơn hẳn ngày thường.
Ba dấu hiệu ba mẹ cần khắc cốt trước tiên — vì chúng dễ nhận ra tại nhà và báo động sớm — là: đau bụng nhiều, nôn ói liên tục, và con lừ đừ bất thường. Ở một đứa trẻ đang sốt xuất huyết, ba dấu hiệu này không bao giờ là chuyện nhỏ.
Nếu chưa chắc tình trạng của con đã tới mức phải nhập viện hay chưa, ba mẹ tham khảo thêm Khi nào cần đưa trẻ nhập viện. Nhưng khi đã thấy một trong sáu dấu hiệu trên, đừng cân nhắc nữa. Đi.
Một lưu ý về thuốc hạ sốt
Trẻ sốt, phản xạ đầu tiên của nhiều nhà là lấy thuốc hạ sốt sẵn có trong tủ cho con uống. Chỗ này cần cẩn thận.
Khi nghi ngờ sốt xuất huyết, không tự ý cho con dùng Aspirin hoặc Ibuprofen. Hai loại này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu — mà chảy máu lại đúng là biến chứng nguy hiểm của bệnh. Việc dùng thuốc gì, liều ra sao, nên để bác sĩ quyết định.
Nguyên tắc chung vẫn là: nghi ngờ sốt xuất huyết thì cho con đi khám để được xét nghiệm và theo dõi, đừng đoán mò tại nhà.
Hỏi nhanh
Sốt xuất huyết có tự khỏi ở nhà được không? Nhiều ca nhẹ điều trị và theo dõi tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Nhưng "theo dõi tại nhà" không đồng nghĩa với "mặc kệ" — vẫn phải khám để bác sĩ đánh giá và dặn dò dấu hiệu cần quay lại viện.
Con hết sốt rồi có phải là khỏi không? Không chắc. Ngày 3–6 sau khi hạ sốt vẫn là giai đoạn cần theo dõi kỹ nhất.
Bao lâu thì hết bệnh? Thường cơn sốt kéo dài 2–7 ngày, sau đó là giai đoạn hồi phục. Thời gian cụ thể tùy từng bé, bác sĩ sẽ theo dõi và tư vấn.
Một lần nữa, bài viết này chỉ giúp ba mẹ nhận biết, không thay cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi con có dấu hiệu nghi ngờ sốt xuất huyết, hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nặng nào, hãy đưa con đi khám ngay.
Về tác giả
Phạm Hùng Cường — Giám đốc Văn phòng Dai-ichi Life khu vực đồng bằng sông Cửu Long, làm việc tại Cần Thơ, hơn 10 năm gắn bó với ngành bảo hiểm sức khỏe. Nội dung được biên soạn dựa trên hướng dẫn của Bộ Y tế và WHO, trên nền tảng Dai-ichi Life — tập đoàn bảo hiểm nhân thọ Nhật Bản với hơn 120 năm lịch sử.
